Goran Komar: Ćirilički natpis na Hladioskim brdima kod Ustiprače (Novo Goražde, Republika Srpska)

goran-komar.jpg
Podeli:

„Moja majko! Posleđena (Božjom) milošću“

Tokom istraživačke kampanje u regiji Podrinja, između Foče i Višegrada, koja se odvija tokom poslednjih nekoliko godina, istraživan je i stari ćirilički natpis u selu Hladila kod Ustiprače (teritorija opštine Novo Goražde). Tokom istraživanja, najprije sam nastojao na nalaženju i pomnom dokumentovanju već poznatih srednjovjekovnih natpisa i grobalja (brojne revizije čitanja natpisa u područjima Foče, Goražda, Višegrada), a zatim i eventualnom pronalaženju nepoznatih. Ovaj natpis pojavio se nedavno, kao neupotrebljiv snimak, na internetu. Natpis će biti objavljen u Dopuni zbornika (Goran Komar, Ćirilični natpisi Stare Hercegovine (sa pregledom krstova), treće dopunjeno i izmjenjeno izdanje, Podgorica, 2017: „Kroz Hercegovinu i Bosnu tokom 2017. godine“), kao i u hercegovačkoj periodici.

Dr Goran Ž. Komar

Srednjovjekovno groblje u opsegu sela Hladila leži na prevoju ka srednjovjekovnom gradu velikaškog-vladarskog roda Kosača Samoboru (u dubrovačkim dokumentima grad se pominje u 14. vijeku). Selo se savilo iz desnu obalu Drine. Groblje je pomenuto u literaturi (Nada Miletić, Arheološki leksikon Bosne i Hercegovine, tom 3, 128). Interesantno je da su uvidi zaslužnog istraživača stećaka Šefika Bešlagića u ovom kraju deficijentni. U predjelima oko Ustiprače, dobijani i od trećih lica (Šefik Bešlagić, Stećci, kataloško-topografski pregled, Sarajevo, 1971, 289, 290). Ukoliko je arheolog Nada Miletić dolazila na groblje na Hladilima, tada joj je natpis promakao. Tom prilikom, groblje je opisano kao kasnosrednjovjekovno, sastavljeno od ploča, sanduka i sarkofaga. Stanje groblja danas svjedoči opsežne devastacije u toku poslednjeg rata u Bosni i Hercegovini, kada su brojni njegovi spomenici pomjereni, izokrenuti i upotrebljeni za grudobrane. Tereni neposredno oko platoa sa grobljem su minirani. Usljed opsežnih pomjeranja, naročito u istočnom i središnjem dijelu groblja, nisam uspio u pregledavanju svih spomenika, ali nemam utisak da je ovdje prisutan spomenik tipa sarkofaga (sljemenjaka, prim. autor). U ovom starom groblju susrećemo se uglavnom sa pločama, među kojima se, finoćom izrade izdvaja jedna deblja ploča-sanduk na istočnom obodu groblja. Naziv lokaliteta je Mramorje na Hladioskim brdima. Mramorje leži 500 m sjeverno od Samobora Sa ove tačke jasno je vidi visoka oštećena kula starog grada koja štrči nad kanjonom Janjine (sl. 1).

Slika 1. Pozicija Mramorja ucrtana na mapi znakom Krsta

Ambijent, položaj uz kanjon, čak mikroreljef, snažno podsjeća na srednjovjekovna groblja koja leže pod gradovima i upravnim središtima roda Kosača. Na pr.: groblje sa spomenikom Petka Krstjanina koji pominje Višnji Jerusalim u Zagrađu kod Soko grada u Pivi, groblja u podnožju Borača Pavlovića na teritoriji Rogatice, groblje u opsegu sela Ljusići na teritoriji Kalinovika itd. Sva pomenuta groblja, kao i mnoga druga, čuvaju barem po jedan ćirilički natpis srednjeg vijeka. Takav je slučaj i sa grobljem Mramorje u Hladioskim brdima.

Natpis leži na ploči dimenzija: 1,82 h 0,73 h 0,32-0,34 m, na istočnom kraju spomenika, uklesan u tri reda (sl. 2). Slova su veličine: 4-9,5 cm. Spomenik je orjentisan uglavnom pravcem istok-zapad. Ploča sa natpisom leži na krajnjem zapadnom obodu platoa u smjeru grebena Gostun.

Slika 2. Spomenik sa natpisom

Natpis je dosta neobične sadržine – ne započinje riječima: A SE LEŽI. Njegov sastavljač je obraća određenoj ličnosti, i to, izvjesno – majci.

Na početku natpisa u gornjem lijevom uglu ploče, jasno se vidi da je započet simboličkom invokacijom u obliku Krsta. Prvi red natpisa je sasvim lako riješiti i on glasi: MOJA MAJKO. Slovo jat uklesano je u obliku Krsta, onako kako se viđa u srednjovjekovnim zapisima Bosne i Huma i drugih oblasti. Ova pojava, međutim, rijetka je u natpisima (u određenim situacijama, viđao sam u natpisima Ljubinja 15. vijeka, ovaj slovni znak koji predstavlja slovo Ž). Utisak autora je i da je klesar ovog natpisa u međured, u sklopu glagola „posleđena“ unio jedno nepravilno orjentisano, u normalnom poretku izostavljeno, slovo E (sl. 3). Valja skrenuti pažnju na slovo A u natpisu koje nema potpuno izvedenu omču trbuha, već samo tačkasto naznačenu (viđamo u nekim natpisima 14-15. vijeka u Dabru i drugdje). Značajno za datiranje natpisa je i slovo M (dva puta u prvom redu) sa probojem jedne linije u donji međuprostor (Gordana Tomović, Morfologija ćirilskih natpisa na Balkanu, Beograd, 1974, 21; Goran Komar, Srednjovjekovni krstovi i natpisi ljubinjskog područja, Herceg Novi, 2015, 111).

Slika 3. Mekanom kredom markiran natpis u Hladilima

Razmatrana je mogućnost: Moja majko! Posleđena milošću.

Na taj način moguće je razumjeti poruku: Moja majko! Ispraćena Božijom milošću. MOJA MAJKO, POSLEĐENA MILOŠTO. Ako ga prenesemo na savremeni srpski, onda ispada ovako: Moja majko, ispraćena milošto (a može i „milosti“). Sinovljev oproštaj od majke. Sve druge opcije koje su razmatrane u razgovorima sa dvoje naučnika, stručnjaka za ćiriličke rukopise srednjeg vijeka, podrazumjevale su prepoznavanje u slovu Ć slova Ž. Meni se predložena varijanta čitanja ovog natpisa čini prihvatljivijom.  

Goran Komar: Ćirilički natpis na Hladioskim brdima kod Ustiprače (Novo Goražde, Republika Srpska)

Donirajte ili se reklamirajte na „Srbi u Bosni i Hercegovini kroz epohe i sudbine“ jedinom sajtu na svijetu koji opisuje život našeg naroda na prostorima BiH od naseljavanja Srba u 7. vijeku do odbrambeno-otadžbinskog rata a kroz prizme političke, kulturne i duhovne istorije.
Podeli:

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Top